Nifirr & Hévîdarî di Kultûra Kurdan de

  Nifirr û Hévîdarî

                                                          Nivîs:Rézan ,Vienna 22.02.2010

  Li her çar perçé Kurdistané gelé Kurd di Méjwe û Kultûra xwe de Nifirran li hev dikin , lé Nifirr ji ku hatine û ji bo çi téne gotin ?

   Eger em li Nifirran kûr mézekin , pirrî wana bi Xwedé û bawerîyé de hatine girédan , di zarokîya me de digotin: Nifirrén Bav û Dîyan téne cîh , bi vî hawî mirov qedr û qîmeté didé gotinén Bav û Dîyan û gulle wan dike, ji ber tirsa Nifirrén wan û tirsa ji xwedé ; ez dibînim, ku   ev tiştekî başe .

  Li hember Nifirran gelé Kurd pirr gotinén xérxwazî jî ji bo hev dibéjin, Wek Nifirran hem xérxwazî jî bi tirs û héz û rindîya Xwedé de girédayîne, va li bin ez dixwazim çend Nifirr û Umîdî ( Hévîdarî ) yén li nav kurdan  herdem téne gotin , binivîsînim:

  1- Hévîdarî ” Xérxwazî ”  

Péçé te li keviran ne kevin

Xwedé îşé te rast hilîné = Xwedé tev îşé te bé

Mala te ava bé -------------------Bersîv: Ya te jî

Çavé te ron bin ------------------Bersîv: Ronahîya çavé te bé

Xéreké jé bibînî -----------------Bersîv: Berxudar bî

Ez di ber qeda te kevim ---------Bersîv: Xwedé neké

Xérlîbé, xwedé ji tere bélîné ---Bersîv: Berxudar bî

Ez derdé te nebînim

Xwedé di ûmdîya - Bangîna - te weré

  2- Nifirr  

Ar bi cillé te kevé

Bi mirovî  ku bi Cûzé dilîzé re té gotin, gavé her tiştî bi der didé.

Pergala te belabé  ( Pergal: Jîyan û hebûn )

Bi mirovî  xerab û yé ku pirr şaşîyan diké re té gotin

Argûné te vemré

Li nav gelé Kurd té gotin , ji ber ku Argûn Jîyana malé ye , gavé Argûn vemré , jîyana wé malé jî vedimré ; yanî hemî dimrin.

Tu bî tu bî, xéré bikî axbeté nebînî

Té gotin li ser mirovén bé bext û xayîn .

Aqilî kém , barî giran

Bi mirovî dîn û bodle û nezan re té gotin.

Tu bî tu bî , tu ber xwe nebînî

Pirr zore ; Gavé mirov li dawîya jîyané kor dibé, té gotin bi merî

derewîn û bé bext re.

Çûna te hebé , vegera te tinebé

Pir caran Dayîk bi zarokén xwe yén ne rind re dibéjé.

Qurşîna   sibé li te kevé

Gunehkar tim dema berbanga sibé dihatin kuştin.

Kunnéra reş   li bin çenké ( bin pîyan ) te weré

Kunnéra reş ( Nexweşîya Kévcalé - Seretan – ye) pirr bi éşîg û jane û bé çare ye.

Kevir û kuçik li te bibarin

Li devera Kurdistané pirr Vulkan hebûne û kevir li wir dibarîyan, loma

Té gotin.

Ti bi Kulla-şeve reşé herrî

Kula şeve-reşé (Nexweşîya Koléra ye), va Nifirra li mirové zexel û bé xér re té gotin.

Hinduré te reş bibé

Va Nifirra pirr bi zaroken ne rihet re té gotin.

Sancî  bi te bigré

Gotina Sancî (Éşîga zirav û kûr di ber-zik de) ji ber rûvîa zéde dema ku diteqé mirov zû dimré ; ev Nifirra bi zarokan re té gotin.

Ti bi Golla Héşin herrî

Ev Nifirrek zor girane; Dayik bi zarokén xwe yén ne rihet re dibéjé.

Ti di ber destan kevî

Li dawîya jîyané bi tené û bé kes bimrî. Ev Niffira gelek girane, jé dijwartir nîne.

Mala te ne ava bé

Bi mirovî Xesîs û Miqris ( bexîl ) re té gotin.

şelfût véketo

Bi gumana min şelfût nexweşîyeke. ( Gurrî bûn )

Çavé te birjén

Té gotin dema mirovek şaşîyek mezin diké.

Ma  çavé te di misté min kevin

Té gotin dema mirovek şaşîyek mezin diké.

Ocaxé te kor bé  ( Tu ocaxî korî )

Bi mirovî  xav û rijî  (bé xér) re - yé ku ji tiştekî re nabé- té gotin.

Xwedé rihé te bistîné

Bi zarokén bé xér - yé ku pirr şaşîyan dikin - re té gotin.

Topa xwedé li tekevé

Bi zarokén bé xér û rezîl re té gotin.

Te bi Peran bikirrî , bi Keviran bikujî

Bi mirovî tenbel û sist û bé xér û riswa re té gotin

Imré te qut bé

Bi zarokén ne rihet û bé xér re té gotin

Koka we vemré

Bi malbata xér nexwaz re té gotin.

Tu tér Nan nexwî

Ev nifirra gelek kûr û mezine , té gotin gava Bav û Dîya yekî jî wî ne razî bin. Tér nan nexwarî ; jé riswa tir tine

Perçé mezin guhé te bé

Bi zarokén serserî û bé xér re  té gotin

Yeka te ne bé dudo

Bi merî pîs û ne rind re té gotin.

Isté te bişké

Té gotin , bi mirové serserî û yé ku gulle Bav û Dîya xwe naké û bi a xwe diké.

Birûska xwedé li te kevé

Bi zarokén ku dîya xwe aciz û ne rihet dikin re té gotin.  

Tu di erdî bé binî kevî ( tu di erdé kevî )

Bi mirovî Ehmaq û Qaf seqet re té gotin .

Tarşé te vemré   ( Tarş : Lawer “ Dewar û Pez , çélek û Ga “ )

Té gotin bi merî nebalix û geweze re .

Tu bî tu bî , tu heft Kolavan çirmîş bikî

Va Nifirra Jin li mérî xwe yî serdest û zalim diké .

“ Her Kolavek 10 Salan çirmîş nabé “ .......

--------------------------------------------